Om bedrijfsleiders te stimuleren om na te denken over hun opvolging, bestaat er een vrijstelling van schenkbelasting voor het schenken van een familiebedrijf. Bij het overlijden van de bedrijfsleider vooraleer hij kan schenken bestaat er een verlaagd tarief in de erfbelasting.
Sinds 1 januari 2026 gelden er echter in Vlaanderen nieuwe fiscale regels voor de overdracht van familiebedrijven via schenking of erfenis. Vooral familiale vennootschappen met vastgoed worden hierdoor getroffen. De Vlaamse overheid wil met deze hervorming vermijden dat privé-vastgoed via een vennootschap fiscaal voordelig kan worden doorgeschoven naar de volgende generatie.
De nieuwe regels brengen niet alleen strengere voorwaarden mee, maar ook extra administratie en formaliteiten. Hieronder leggen we de belangrijkste wijzigingen uit.
Wat was de situatie vroeger?
Wie aandelen van een familiale vennootschap schonk of naliet via een erfenis, kon in veel gevallen genieten van een gunstig belastingtarief. Het was zo dat een schenking vaak volledig was vrijgesteld van schenkbelasting. Bij een overlijden gold een verlaagd tarief van 3% of 7%. Daarvoor moest de vennootschap wel een echte economische activiteit hebben. In de praktijk leidde dat vaak tot discussies wanneer een vennootschap ook vastgoed bezat, zoals:
- een gezinswoning;
- appartementen;
- verhuurde woningen;
- bouwgronden.
VLABEL (de Vlaamse Belastingdienst) stelde zich daar jarenlang vrij streng in op. Toch hebben rechtbanken meermaals beslist dat een vennootschap nog altijd als “actief” kon worden beschouwd, zelfs wanneer er ook privévastgoed aanwezig was.
De belangrijkste verandering schenking en erfenis van familiebedrijven
De grootste wijziging vanaf 2026 is dat residentieel vastgoed niet langer automatisch mee kan genieten van het gunstregime. Concreet betekent dit dat op het deel van de waarde van de vennootschap dat overeenkomt met woningen, appartementen of bouwgronden wordt uitgesloten en bijgevolg op dat deel moeten de gewone tarieven van schenk- of erfbelasting worden betaald. Met andere woorden: enkel het “echte bedrijfsdeel” van de vennootschap komt nog in aanmerking voor het fiscale voordeel.
Wat valt onder residentieel vastgoed?
De regels zijn ruim opgesteld. Onder residentieel vastgoed vallen onder meer:
- woningen;
- appartementen;
- verhuurpanden;
- tweede verblijven;
- bouwgronden.
Zelfs wanneer een woning gedeeltelijk beroepsmatig wordt gebruikt, blijft ze uitgesloten.
Ook vastgoed in dochtervennootschappen telt mee wanneer de familiale vennootschap daarin minstens 10% van de aandelen bezit.
Uitzondering
Voor ondernemingen die professioneel actief zijn in residentieel vastgoed, geldt een uitzondering. Denk bijvoorbeeld aan projectontwikkelaars, vastgoedmakelaars of professionele verhuurders. Zij kunnen nog steeds het volledige fiscale voordeel krijgen wanneer:
- minstens 75% van hun omzet uit residentieel vastgoedactiviteiten komt;
- én ze minstens één voltijdse werknemer in dienst hebben in de drie jaar voorafgaand aan het opstellen van de authentieke schenkingsakte of het overlijden.
Geen discussie meer over boekhoudkundige criteria
Vroeger werd gekeken naar allerlei boekhoudkundige parameters om te beoordelen of een vennootschap een echte economische activiteit had. Die regeling verdwijnt nu. De Vlaamse overheid vindt dat de uitsluiting van residentieel vastgoed op zich voldoende is om misbruik tegen te gaan. Dat betekent echter niet dat passief beheer automatisch aanvaard wordt. Een vennootschap moet nog altijd effectief economische activiteit uitoefenen.
Nieuw: verplicht waarderingsverslag
Een andere grote verandering is de invoering van een verplicht waarderingsverslag. Wie gebruik wil maken van het gunstregime moet voortaan een verslag laten opmaken door een accountant of een bedrijfsrevisor en deze dan vervolgens over te maken aan VLABEL. Dat verslag moet onder meer bepalen: hoeveel de aandelen waard zijn en welk deel van die waarde verband houdt met residentieel vastgoed. Volgens VLABEL is zo’n verslag altijd verplicht, zelfs wanneer de vennootschap geen vastgoed bezit.
Extra administratie
In de praktijk betekent dit vaak bijkomend werk:
- waarderingen van vastgoed;
- inventariseren van alle eigendommen;
- verzamelen van kadastrale gegevens;
- berekeningen van de aandelenwaarde.
Voor grotere vennootschappen of groepen kan dat behoorlijk tijdrovend worden.
Mogelijkheid om vooraf zekerheid te krijgen
Er blijft wel een mogelijkheid bestaan om vooraf een bevestiging te vragen aan VLABEL. Dat zogenaamde attest kan nu ook bevestigen dat het gunstregime van toepassing is én dat de waardering correct is. Dat geeft families meer zekerheid vooraf over de fiscale behandeling.
Strengere voorwaarden na de overdracht familiebedrijf
De regels stoppen niet op het moment van de schenking of het overlijden. Gedurende drie jaar na de overdracht moeten bepaalde voorwaarden gerespecteerd blijven. Zo geldt onder meer een verbod op bepaalde uitkeringen of kapitaalverminderingen. Gebeurt dat toch, dan kan het fiscale voordeel gedeeltelijk verloren gaan en moet alsnog bijkomende belasting worden betaald.
Wat betekent dit in de praktijk voor schenking en erfenis van familiebedrijven?
De nieuwe regels maken de overdracht van familiale vennootschappen een stuk complexer dan vroeger. Vooral vennootschappen met woningen, appartementen, bouwgronden en gemengd vastgoed zullen goed moeten laten analyseren wat de impact is. Daarnaast zorgen de verplichte waarderingsverslagen en bijkomende formaliteiten ervoor dat een overdracht veel beter voorbereid moet worden dan vroeger. Een tijdige analyse en planning worden daardoor belangrijker dan ooit. LexQuire kan voor een passende juridische begeleiding zorgen. Neem gerust contact op om te bespreken wat wij voor u kunnen betekenen.
